Thương nhân Nhật Bản ở Hội An xưa

Hơn 400 năm trước, Hội An từng là một thương cảng quốc tế sôi động của Đàng Trong, nơi những đoàn thuyền từ Nhật Bản, Trung Hoa và nhiều vùng đất khác tìm đến để buôn bán. Trong dòng người vượt biển ấy có những thương nhân Nhật Bản không chỉ đến Hội An để trao đổi hàng hóa mà còn sinh sống, xây dựng quan hệ và để lại những dấu tích trong lịch sử phố Hội.

Sự xuất hiện của người Nhật tại Hội An thường được gắn liên với Araki Sotaro, thương nhân Nhật Bản có thời gian hoạt động tại Hội An và có cuộc hôn nhân với Công nữ Ngọc Hoa vào năm 1619.

Câu chuyện về những thương nhân Nhật Bản vì thế không chỉ là câu chuyện của những chuyến buôn vượt biển. Đó còn là câu chuyện về một Hội An từng mở cửa với thế giới, nơi hàng hóa, con người và văn hóa gặp nhau bên dòng sông Hoài.
 

• Thời kỳ Chủ yếu từ thế kỷ XVI – XVII
• Hình thức giao thương Gắn với mạng lưới thương mại Nhật Bản và các chuyến Châu Ấn thuyền
• Sự kiện nổi bật Araki Sotaro kết hôn với Công nữ Ngọc Hoa năm 1619
• Dấu tích nổi bật Chùa Cầu và nhiều tư liệu, hiện vật liên quan đến thương mại Nhật - Hội An
• Giá trị lịch sử Phản ánh vai trò của Hội An trong mạng lưới giao thương quốc tế và sự giao lưu Việt - Nhật

Vì sao thương nhân Nhật Bản tìm đến Hội An?

Từ khoảng thế kỷ XVI, Hội An ngày càng trở thành một điểm quan trọng trên tuyến giao thương đường biển ở Đông Nam Á. Vị trí thuận lợi, khả năng kết nối đường biển cùng sự phát triển của hoạt động buôn bán tại Đàng Trong đã đưa Hội An trở thành nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng thương nhân. Trong số đó có người Nhật.

Những chuyến thuyền từ Nhật Bản vượt biển xuống Đông Nam Á để trao đổi hàng hóa. Đặc biệt trong thời kỳ Tokugawa, hoạt động của Châu Ấn thuyền góp phần tạo nên một mạng lưới thương mại giữa Nhật Bản và nhiều thương cảng trong khu vực.

Hội An là một trong những điểm đến quan trọng của mạng lưới đó.

Thương nhân Nhật đến đây để mua bán, trao đổi hàng hóa và kết nối với các thương nhân khác. Một bộ phận còn lưu lại trong thời gian dài, tạo nên sự hiện diện của cộng đồng người Nhật trong đời sống thương cảng.
 

Thương nhân Nhật Bản và câu chuyện Ngọc Hoa - Araki Sotaro

Trong số những thương nhân Nhật từng đến Hội An, Araki Sotaro là nhân vật gắn với phố Hội bằng một câu chuyện đặc biệt.

Araki Sotaro xuất thân từ Nagasaki và được các tư liệu Hội An ghi nhận là một thương nhân Nhật Bản có vai trò quan trọng, trong hoạt động buôn bán tại Hội An. Một số tư liệu còn cho biết ông từng có xuất thân là samurai trước khi bước vào con đường thương mại.

Trong thời gian ở Hội An, Araki Sotaro có quan hệ với Chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Ông không chỉ hoạt động như một thương nhân nước ngoài đến buôn bán mà còn xây dựng được mối quan hệ với chính quyền Đàng Trong.

Và rồi câu chuyện của ông gắn với một nhân vật Việt Nam đặc biệt: Công nữ Ngọc Hoa, con nuôi của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên.

Cuộc hôn nhân năm 1619

Năm 1619, Ngọc Hoa kết hôn với Araki Sotaro.

Sau đó, bà theo chồng sang Nagasaki sinh sống. Tại Nhật Bản, Ngọc Hoa được biết đến với tên gọi Anio, một cái tên đã trở thành một phần của câu chuyện lịch sử Việt Nam - Nhật Bản kéo dài hơn bốn thế kỷ.

Cuộc hôn nhân ấy đặc biệt ở chỗ nó nối hai không gian vốn cách nhau bởi biển cả. Một người phụ nữ Việt Nam rời Hội An sang Nhật Bản. Một thương nhân Nhật Bản từng đến Hội An lại trở thành một phần trong lịch sử của vùng đất này. Theo các tư liệu được lưu giữ và giới thiệu tại Hội An, Ngọc Hoa sau khi sang Nagasaki vẫn thúc đẩy việc buôn bán với Việt Nam và được người dân địa phương yêu mến.

Tại Nagasaki, lễ rước Công nữ Anio và câu chuyện về cuộc hôn nhân với Araki Sotaro được tái hiện trong lễ hội truyền thống. Tại Hội An, đám cưới của Ngọc Hoa và Araki thường được phục dựng trong các chương trình giao lưu văn hóa Hội An - Nhật Bản, và đặc biệt tại Đảo Ký Ức Hội An hàng ngày vẫn tái hiện đám cưới này trong chương trình mini show.

Chùa Cầu - dấu tích nổi bật của người Nhật ở Hội An

Nhắc đến người Nhật ở Hội An xưa, Chùa Cầu gần như là dấu tích không thể bỏ qua.

Ngày nay, Chùa Cầu đã trở thành biểu tượng quen thuộc của phố cổ Hội An. Nhưng đằng sau cây cầu mà du khách thường tìm đến để tham quan, chụp ảnh là câu chuyện về một cộng đồng thương nhân Nhật Bản từng hiện diện tại thương cảng này.
 

Chùa Cầu được hình thành từ cộng đồng người Nhật

Các tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cho biết công trình có nguồn gốc gắn với cộng đồng thương nhân Nhật Bản tại Hội An vào khoảng thế kỷ XVII.

Ban đầu, cây cầu được biết đến với tên gọi Cầu Nhật Bản, gắn với sự hiện diện của người Nhật trong khu vực thương cảng. Nhưng theo thời gian, công trình không còn chỉ mang câu chuyện của riêng cộng đồng Nhật Bản.

Nó được người Việt tiếp nhận, tu bổ và biến đổi qua nhiều giai đoạn. Vì vậy, kiến trúc Chùa Cầu ngày nay thể hiện sự giao thoa giữa nhiều yếu tố văn hóa, trong đó có dấu ấn Nhật Bản, Trung Hoa và Việt Nam.

Từ Cầu Nhật Bản đến Lai Viễn Kiều

Một chi tiết thú vị trong lịch sử Chùa Cầu là tên gọi Lai Viễn Kiều.

Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu đặt tên cho cây cầu là Lai Viễn Kiều, có nghĩa là cây cầu đón người phương xa đến. Bởi trong nhiều thế kỷ, phố Hội thực sự là nơi đón những người từ phương xa. Họ đến bằng đường biển, mang theo hàng hóa, ngôn ngữ, tập quán và những câu chuyện của quê hương mình, và người Nhật là một trong những cộng đồng như vậy.

Chùa Cầu không chỉ kể câu chuyện về người Nhật

Chùa Cầu là một phần bằng chứng cho thấy Hội An từng là nơi các cộng đồng thương nhân quốc tế cùng tồn tại. Người Nhật, người hoa, thương nhân phương Tây đều đến để buôn bán.

>> Hội quán người Hoa ở Hội An

Người Việt địa phương vừa tham gia vào hoạt động thương mại, vừa tiếp nhận những ảnh hưởng văn hóa mới. Vì vậy, Chùa Cầu có thể được nhìn như một dấu mốc của sự giao thoa, chứ không đơn thuần là một công trình mang phong cách Nhật Bản. Đây cũng là lý do Chùa Cầu thường được nhắc đến khi tìm hiểu về mối quan hệ lịch sử giữa Hội An và Nhật Bản.
 

Những dấu tích khác của thương nhân Nhật

Các tư liệu về Hội An còn đề cập đến mộ thương nhân Nhật Bản, đồ gốm Hizen và những tư liệu liên quan đến hoạt động giao thương giữa Nhật Bản và Hội An.

Đặc biệt, bức tranh “Giao Chỉ quốc mậu dịch độ hải đồ” là một tư liệu đáng chú ý. Nội dung bức tranh mô tả chuyến hải trình của một thương thuyền Nhật Bản từ Nagasaki đến Hội An, qua đó cung cấp hình ảnh về hoạt động giao thương và không gian của thương cảng Hội An xưa.

Tuy nhiên, ngày nay không còn một khu phố Nhật nguyên vẹn để du khách có thể bước vào và nhìn thấy toàn bộ đời sống của cộng đồng ấy như hơn 400 năm trước.

Những gì còn lại là những mảnh ghép: một cây cầu, những hiện vật, tư liệu, dấu tích khảo cổ và đặc biệt là những câu chuyện về con người.
 

Gặp lại không khí thương cảng xưa ngay tại show Ký Ức Hội An

Muốn hình dung về Hội An xưa, chúng ta thường tìm đến phố cổ, Chùa Cầu, các bảo tàng hoặc những tư liệu lịch sử. Nhưng còn một cách khác để nhìn lại không khí của thương cảng Hội An: xem lịch sử được kể bằng nghệ thuật thực cảnh tại show Ký Ức Hội An.

Trên sân khấu ngoài trời, Hội An không chỉ hiện lên qua những công trình kiến trúc mà còn qua hình ảnh con người, những hoạt động sinh hoạt và giao thương của một đô thị từng là nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng.

Với cách kể bằng sân khấu, ánh sáng, âm nhạc và hàng trăm diễn viên, khán giả có thể hình dung rõ hơn về một Hội An xưa với cảnh trên bến dưới thuyền, người dân sinh hoạt và những đoàn người từ phương xa tìm đến giao thương.

Trong dòng chảy ấy, hình ảnh thương nhân nước ngoài, trong đó có thương nhân Nhật Bản, giúp người xem hình dung Hội An không chỉ là một phố cổ với những ngôi nhà đẹp mà từng là một thương cảng quốc tế nhộn nhịp.

Đây cũng là điểm thú vị của việc xem Ký Ức Hội An sau khi tìm hiểu về thương nhân Nhật Bản: thay vì chỉ đọc về một thương cảng trong sách hay quan sát những dấu tích còn lại, du khách có thể nhìn thấy một Hội An xưa được phục dựng bằng ngôn ngữ của sân khấu.