Nhà cổ Quân Thắng dấu ấn chạm khắc gỗ hơn 300 năm tuổi

Đây không phải là công trình có quy mô lớn, bề thế trong số các nhà kiến trúc cổ Hội An. Nhưng nhà cổ Quân Thắng sau gần 300 năm vẫn giữ được nguyên vẹn cấu trúc và các hiện vật gắn liền với ngôi nhà, đặc biệt căn nhà có rất nhiều hình trạm trổ, khắc gỗ giống như một không gian triển lãm vậy.

Địa chỉ : 77 Trần Phú
Xây dựng năm : Khoảng năm 1680
Diện tích : Khoảng 450 m²

Nhà cổ Quân Thắng được xây dựng vào khoảng năm 1680, bởi một thương nhân người Hoa gốc Phúc Kiến mang tên Quân Thắng. Ông đến Hội An trong thời kỳ thương cảng này phát triển sầm uất, khi các tàu buôn từ Trung Quốc, Nhật Bản, Đông Nam Á và châu Âu thường xuyên cập bến để trao đổi hàng hóa.

Nhờ hoạt động kinh doanh phát đạt, gia đình ông Quân Thắng đã xây dựng ngôi nhà vừa làm nơi sinh sống, vừa là địa điểm giao dịch và lưu trữ hàng hóa. Tên gọi "Nhà cổ Quân Thắng" ngày nay cũng bắt nguồn từ tên của vị chủ nhân đầu tiên, trở thành dấu ấn gắn liền với lịch sử hình thành của ngôi nhà.

>> Các điểm tham quan trên đường Trần Phú



Trải qua hơn ba thế kỷ, Nhà cổ Quân Thắng vẫn được các thế hệ hậu duệ của gia tộc gìn giữ và sinh sống. Họ luôn cố gắng giữ gìn nguyên trạng kiến trúc, các cấu kiện gỗ, đồ nội thất và những mảng chạm khắc cổ, chỉ tiến hành tu bổ khi cần thiết dưới sự hướng dẫn của cơ quan bảo tồn di sản. Đến tham quan ngôi nhà ngày nay, du khách thường được chính các thành viên trong gia đình trực tiếp đón tiếp và giới thiệu về lịch sử hình thành, kiến trúc cũng như những câu chuyện gắn liền với từng không gian trong ngôi nhà.

Các hình chạm khắc tinh xảo trên gỗ quý

Nếu kiến trúc là phần "xương sống" của Nhà cổ Quân Thắng thì nghệ thuật chạm khắc gỗ chính là "linh hồn" tạo nên giá trị đặc biệt của ngôi nhà hơn 300 năm tuổi này.

Ngay khi bước qua cửa chính, du khách dễ dàng cảm nhận được vẻ đẹp trầm mặc của màu gỗ đã lên nước theo thời gian. Mỗi kết cấu trong ngôi nhà không chỉ đảm nhận chức năng chịu lực mà còn được xem như một tác phẩm nghệ thuật độc lập, các nét chạm đều được thực hiện hoàn toàn bằng tay.

>> Xem thêm : Buffet ký ức hội an

Hệ thống vì kèo - nơi kỹ thuật và mỹ thuật hòa quyện

Hệ thống vì kèo của Nhà cổ Quân Thắng được làm hoàn toàn bằng gỗ lớn, liên kết bằng mộng truyền thống thay vì đinh sắt.

Các thanh xà ngang không để trơn mà được chạm nổi các dải hoa văn chạy suốt chiều dài. Ở những vị trí giao nhau giữa xà và cột là các đầu dư được chạm hình mây cuốn và hoa lá mềm mại. Đây là phong cách khá đặc trưng của kiến trúc dân gian Hội An, vừa thanh thoát vừa tạo cảm giác chắc khỏe cho toàn bộ khung nhà. Sau hơn ba thế kỷ, những chi tiết này vẫn gần như không bị biến dạng, cho thấy kỹ thuật lựa chọn gỗ, xử lý vật liệu và lắp ghép của các nghệ nhân xưa đạt đến trình độ rất cao.

Khung cửa tác phẩm điêu khắc tinh xảo nhất

Một trong những điểm nổi bật nhất của Nhà cổ Quân Thắng là hệ thống khung cửa ngăn giữa các không gian.
Các nghệ nhân xưa đã kết hợp nhiều kỹ thuật khác nhau như: chạm nổi, chạm chìm, chạm lộng, chạm thủng
Các ô nhỏ được bố trí cân xứng theo trục dọc và ngang, tạo nên bố cục rất chặt chẽ nhưng không hề cứng nhắc.
Điểm đặc biệt là nhiều mảng chạm có chiều sâu lớn. Khi ánh sáng chiếu qua các khoảng thủng, hoa văn trở nên nổi bật hơn, tạo hiệu ứng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày.

Đây cũng là lý do nhiều nhà nghiên cứu đánh giá Nhà cổ Quân Thắng là một trong những ngôi nhà còn lưu giữ nghệ thuật chạm khắc gỗ đẹp nhất Hội An.

Cửa sổ và các ô thông gió - nghệ thuật trong từng chi tiết nhỏ

Khác với những ngôi nhà hiện đại, ngay cả các ô cửa sổ tại Nhà cổ Quân Thắng cũng được chăm chút như một tác phẩm nghệ thuật.

Các song tiện tròn được sắp xếp đều nhau, kết hợp với các mảng chạm hình học và hoa lá bao quanh.
Những ô cửa này vừa giúp lưu thông không khí trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của miền Trung, vừa đảm bảo sự riêng tư cho không gian bên trong. Đó chính là sự kết hợp hài hòa giữa công năng và thẩm mỹ mà kiến trúc truyền thống Hội An luôn hướng tới.

• Các mảng trạm trổ khung cửa và cửa sổ tả các hình ảnh truyền thống như: hoa mai,dây leo,lá cuốn, mây, hoa văn đối xứng.

- Một số ô chạm còn thể hiện hình chim, cây cối và cảnh vật thiên nhiên.
- Đây đều là những hình tượng mang ý nghĩa tốt đẹp trong văn hóa phương Đông.
- Hoa mai tượng trưng cho sức sống và sự khởi đầu.
- Mây cuốn biểu trưng cho điềm lành và sự hanh thông.
- Dây leo thể hiện sự phát triển, con cháu đông đúc và gia tộc bền vững.

Sự kết hợp các họa tiết này phản ánh mong ước về cuộc sống sung túc, bình an của gia đình thương nhân từng sinh sống trong ngôi nhà.

Điểm đặc biệt ở Nhà cổ Quân Thắng là nghệ thuật chạm khắc không tập trung vào một khu vực mà trải đều khắp công trình.

• Từ: cột, xà, cửa, ô thông gió, đầu dư đều được chạm trổ tỉ mỉ.

Người nghệ nhân dường như không xem bất kỳ cấu kiện nào chỉ đơn thuần là vật liệu xây dựng. Mỗi chi tiết đều được tạo hình như một tác phẩm điêu khắc nhỏ, góp phần tạo nên tổng thể hài hòa cho ngôi nhà.