Nghề dệt lụa Hội An

Nhắc đến Hội An, người ta thường nhớ đến những mái nhà cổ, những chiếc đèn lồng và dòng sông Hoài. Nhưng phía sau vẻ đẹp của phố cổ còn có một nghề truyền thống từng góp phần tạo nên sức sống cho thương cảng: trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ và dệt lụa.

Đặc biệt, vào thời kỳ Hội An phát triển mạnh mẽ như một thương cảng quốc tế, các sản phẩm tơ lụa xứ Quảng có cơ hội đi xa hơn khỏi phạm vi địa phương, trở thành một phần trong những tuyến giao thương đường biển của khu vực.
 

Giai thoại cô gái hái dâu và chúa Nguyễn

Nói đến nghề tằm tang xứ Quảng, người Hội An vẫn thường kể một câu chuyện rất đẹp về một cô gái hái dâu bên dòng sông Thu Bồn. Đây là một giai thoại dân gian gắn với hình tượng Bà Chúa Tằm Tang.

Chuyện kể rằng trong một lần Nguyễn Phúc Lan theo cha là Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên đi tuần du vùng Quảng Nam, thuyền đi trên dòng Thu Bồn. Giữa khung cảnh sông nước, chàng nghe thấy tiếng hát của một cô gái đang hái dâu bên bờ.

Tiếng hát khiến chàng chú ý.

Thuyền dừng lại và Nguyễn Phúc Lan gặp cô gái họ Đoàn, một người làm nghề trồng dâu, nuôi tằm và dệt lụa. Từ cuộc gặp gỡ ấy, câu chuyện tình giữa hai người được dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Cô gái hái dâu sau này trở thành Đoàn Quý Phi, thường được dân gian suy tôn là Bà Chúa Tằm Tang.

Theo câu chuyện được lưu truyền, bà có vai trò khuyến khích nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ và dệt lụa phát triển ở xứ Quảng. Câu chuyện này đã trở thành một phần ký ức văn hóa gắn với nghề tằm tang nơi đây. Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cũng ghi nhận giai thoại về cuộc gặp giữa Nguyễn Phúc Lan và người con gái hái dâu bên sông Thu Bồn trong tư liệu nghiên cứu về nghề lụa Hội An.
 

Khám phá nghề dệt lụa ở Hội An

Nếu muốn hiểu nghề dệt lụa không chỉ qua sách vở, du khách có thể tìm đến những không gian bảo tồn và trình diễn nghề tại Hội An.
 

Làng Lụa Hội An

Làng Lụa Hội An trên đường Nguyễn Tất Thành là một trong những điểm đến nổi bật nhất dành cho những người muốn tìm hiểu nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ và dệt lụa.

Không gian tại đây được xây dựng theo hướng tái hiện một làng nghề, với nhà truyền thống, vườn dâu, khu nuôi tằm và khu vực trình diễn nghề.

Du khách có thể quan sát các công đoạn của nghề, từ cây dâu và con tằm cho đến những sợi tơ được đưa lên khung cửi. Một số trải nghiệm còn cho phép khách trực tiếp tìm hiểu công việc chăm tằm, hái lá dâu và quan sát nghệ nhân dệt vải.

Đây là kiểu điểm đến phù hợp với những người muốn nhìn thấy nghề đang được thực hành, thay vì chỉ xem những sản phẩm lụa đã hoàn thiện.

Các không gian bán và giới thiệu lụa trong phố cổ

Ngay trong khu phố cổ Hội An, du khách cũng dễ dàng bắt gặp các cửa hàng chuyên về lụa và may đo.

Những nơi này không nhất thiết là làng nghề truyền thống, nhưng lại cho thấy một điều rất rõ: lụa vẫn đang hiện diện trong đời sống du lịch và kinh tế của Hội An hiện đại.

Từ một loại hàng hóa từng đi theo những chuyến buôn trên thương cảng, lụa trở thành những chiếc áo dài, khăn, váy, áo sơ mi và nhiều sản phẩm được du khách lựa chọn làm quà.

Ngoài ra, bạn cũng có thể đến công viên Ấn Tượng Hội An nơi có mini show Bà Chúa Tằm Tang kể lại câu chuyện giữa cô gái hái dâu nuôi tằm và Nguyễn Phúc Lan, đồng thời tái hiện hình ảnh nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ và dệt lụa bằng sân khấu.
 

Cô gái dệt lụa trong show Ký Ức Hội An

Có lẽ đây là hình ảnh đẹp nhất để kết nối nghề dệt lụa với câu chuyện Hội An hôm nay. Trong show Ký Ức Hội An , hình ảnh cô gái dệt lụa không chỉ xuất hiện như một nhân vật minh họa cho nghề thủ công.

Cô gái bên khung cửi trở thành một hình ảnh xuyên suốt, gắn với mạch kể của chương trình. Bởi lụa từng là một sản phẩm gắn với đời sống cư dân và hoạt động giao thương của vùng đất thương cảng. Chính những người trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ và dệt lụa đã tạo ra những sản phẩm để rồi theo các tuyến giao thương đi xa khỏi Hội An.

Phía sau những chuyến thuyền và những phiên giao dịch là những người nông dân trồng dâu, người phụ nữ chăm tằm, người thợ kéo tơ và người thợ ngồi hàng giờ bên khung cửi.Mỗi sợi tơ họ tạo ra cũng là một phần của lịch sử Hội An.

Và chính vì thế, hình ảnh cô gái dệt lụa trong Ký Ức Hội An mang một ý nghĩa rất đẹp: cô không chỉ dệt nên một tấm lụa, mà như đang dệt lại ký ức của cả một vùng đất.

Có thể một ngày nào đó, khi đi qua một cửa hàng lụa ở Hội An, bạn sẽ chỉ nhìn thấy một chiếc khăn mềm mại hay một chiếc áo dài đẹp. Nhưng phía sau sản phẩm ấy là cả một hành trình dài. Từ cây dâu bên dòng Thu Bồn đến con tằm nhả tơ. Từ chiếc kén nhỏ đến sợi tơ óng ánh. Từ bàn tay người thợ đến chiếc khung cửi.

Và từ những tấm lụa ấy, Hội An từng đưa sản phẩm của mình bước vào những tuyến giao thương rộng lớn của khu vực.